دولت های الكترونیك، ضرورتی گریزناپذیر در اداره جهان آینده (آسیب شناسی تحقق دولت الكترونیك و تأمین امنیت در آن) واژه هایی چون “تجارت الكترونیك”، “بانكداری الكترونیك”، “دولت الكترونیك” و از این دست، در حالی جسته و گریخته به گوش ما می خورند كه سال هاست به صورت عملی و كاملاً طبیعی در بسیاری از كشورهای جهان در حال اجرا و بازدهی كلان هستند و علاوه بر برگشت سرمایه های هنگفت، موجب صرفه جویی های قابل توجه در منابع و ظرفیت های مختلف شده اند. اما بسیاری از دولت ها و جوامع، خواسته و یا ناخواسته هنوز هم متوجه تغییر عظیمی كه در مناسبات جهانی روی داده است نشده، و نپذیرفته اند كه پیوستن آنها به جمع جوامع اطلاعاتی پیشرفته، امتیازات بسیاری برای آنها در پی خواهد داشت.

علاوه بر این، حتی اگر اكنون درصد وسیعی از تعاملات تجاری، اداری و اجتماعی جهان به شكل الكترونیك انجام شده و سهم آنها از این روند مطلوب و كارآمد،‌ در حد صفر باشد و نیز اگر آمارهای معتبر و قابل استناد جهانی، ‌آخرین رتبه های نفوذ روابط الكترونیك در میان جوامع را به آنها اختصاص دهد، شاید باز هم كارآمدی فن آوری اطلاعات را در فعالیت های كلان مدیریتی خود لحاظ نكنند.

متأسفانه، ادامه این روند و اصرار بر این نپذیرفتن، به كاهش محسوس بازدهی و افت قدرت تأثیرگذار این دولت ها و ملت ها در جامعه جهانی خواهد انجامید. چراكه تعاملات الكترونیك و به طور خاص شكل كلان آنها، بی گمان به روندی بی چون و چرا و غیر قابل اجتناب تبدیل خواهد شد.

به نظر می رسد كه تلاش بسیاری از دولت ها برای كنترل دنیای الكترونیك، وجود مدیریت سنتی در ساختار اداری سیاسی و نیز عدم اعتنای توده مردم به روش های نوین تعامل با حكومت،‌ از مهمترین دلایل عدم افزایش فعالیت های كلان الكترونیك باشد. هرچند عملكرد نهادهای دولتی و غیر دولتی،‌ دارای تأثیر متقابل و قابل توجهی بر یكدیگر هستند، اما در میان كلیه نهادها و تشكل هایی كه به شكل آنلاین و الكترونیك به فعالیت می پردازند، دولت های الكترونیك از مهمترین و بالاترین جایگاه برخوردار هستند. دلیل این مسئله نیز كاملاً واضح است.

حجم قابل توجه، وسیع و متنوع تعاملات آنها به شكل درون یا برون سازمانی، تأثیر عمده و گسترده ای را بركلیه ابعاد و شئون اجتماع خواهد داشت. شاید بتوان گفت بارزترین مزیت استفاده از روش های نوین در فعالیت های كلان، افزایش سرعت رسیدگی به مشكلات و حل مسائل كلان كشورها و نیز صرفه جویی در منابع و ظرفیت های موجود است.

تجربه انجام موفقیت آمیز بسیاری از فعالیت های كلان تجاری، ‌اداری، نظارتی و از این دست، به شكل الكترونیك و آنلاین، توسط برخی از دولت ها، نشان داده كه این شیوه مدرن قادر است علاوه بر افزایش بازده و سرمایه های برگشتی، از فرسایش قابل توجه نیرو ومنابع انسانی بكاهد. برخی از مسئولان و صاحب نظران، بویژه در حوزه قدرت و سیاست، ضعف امنیتی دولت های الكترونیك و آسیب پذیر بودن آن ها در برابر حملات مخرب آنلاین را به عنوان مانعی بزرگ برای تحقق آن می دانند،‌ اما … باید گفت كه تلاش و صرف هزینه در جهت تحقق و پیشبرد دولت الكترونیك،‌ با توجه به مزایا و بازدهی فراوان آن در كوتاه مدت، خود پیش شرط لازم برای احساس نیاز به ایجاد امنیت در آن است.

علاوه بر این، تجربه كشورهای پیشرو در این حوزه، استفاده از گواهی نامه های امنیتی موجود و نیز دسترسی آسان (البته برای كشورهای خارج از محدوده تحریم های جهانی) به فن آوری های حفاظتی قدرتمند، تضمینی برای قدرت، قوت و استحكام لایه های امنیتی در تعاملات درون و برون سازمانی دولت های الكترونیك، محسوب می شوند. از دیدگاه برخی از كارشناسان، تحقق دولت الكترونیك، مقدم بر بحث امنیت در آن است و كشورها باید تمام سعی خود را برای پرهیز از عواقب وخیم عقب ماندگی از جهان الكترونیك با تعاملات سریع، آسان و ارزان آن،‌ بكار گیرند.

در نهایت، می توان فهرستی از موانع بزرگ و كوچك در راه تحقق و تأمین امنیت دولت های الكترونیك را در نظر گرفت. این موانع، كه اغلب خواسته یا ناخواسته، به علل مختلف اجتماعی، سیاسی و فرهنگی و در طول زمان ایجاد شده اند با اعتماد و همكاری نزدیك میان دولت ها و ملت ها، ‌ایجاد زیرساخت و بسترهای لازم و نیز توجه بیشتر به جهانی شدن (با حفظ ارزش ها و آرمان های فرهنگی، اجتماعی)، رفته رفته در كوتاه مدت از بین رفته و زمینه تحقق دولت های الكترونیك یكپارچه و یا مستقل، در سرتاسر جهان، ایجاد خواهد شد.

از میان مهمترین موانع موجود،‌ بویژه در ساختارهای دولتی، می توان به موارد زیر اشاره كرد: مدیریت سنتی در بخش های مختلف دولت عدم توجه به بكارگیری روش های نوین در تعاملات، رفتارها و ارتباطات درون سازمانی و برون سازمانی دولت عدم برنامه ریزی مدون برای فرهنگ سازی و آموزش در میان توده مردم برای افزایش اعتماد و اعتنا به تعاملات الكترونیك عدم حمایت از كاربران دولتی یا غیر دولتی اینترنت از طریق فراهم كردن امكانات فنی و اطلاعاتی تلاش دولت ها برای كنترل و نظارت همه جانبه دنیای الكترونیك عدم وجود قوانین مدون و لازم الاجرا در بخش فعالیت ها و تعاملات الكترونیك عدم توجه به امنیت به مفهوم واقعی كلمه در سیستم ها و شبكه های رایانه ای دولتی و غیر دولتی عدم وجود قانون كپی رایت در كشورها عدم توجه به جهانی شدن و ورود به دنیای مناسبات نوین با حفظ ارزش ها و آرمان های ملی البته جوامع و توده مردم نیز با عدم اعتماد خود به روش های نوین، حضور غیرفیزیكی و غیر ملموس برای انجام فعالیت ها و پی گیری مسائل، ترجیح دادن روش های سنتی در تعامل خود با دولت علیرغم وجود ساختارهای لازم برای ارتباط الكترونیك و نیز عدم تمایل به استفاده از نرم افزارهای كامل، رسمی و ثبت شده برای تأمین امنیت لازم در فعالیت های تجاری، اداری و مالی خود، نشان داده اند كه مانعی بزرگ برای تحقق و امنیت دولت های الكترونیك محسوب می شوند.

به هرترتیب، باید پذیرفت كه كشورهای در حال توسعه برای پیشرفت و ارتقاء همه جانبه خود، چاره ای جز ورود به دنیای یكپارچه الكترونیك،‌ نخواهند داشت. هرچند ورود به این دنیا، صرف هزینه ها و منابع خاصی را می طلبد، اما مدت زمان اندك برای بازدهی قابل توجه، صرفه جویی های بسیار در منابع ملی و جهانی، ایجاد اتحاد، همدلی و همكاری نزدیك میان ملت ها و دولت ها و نیز عواقب ناخوشایند ناشی از طرد شدن از جامعه جهانی اطلاعات، روز به روز تمایل دولت ها را برای انجام تعاملات و فعالیت های الكترونیك، افزایش می دهد. به این امید كه در كشور عزیزمان، ایران، و نیز دولت های خدمتگزارش، توجه به تحقق و امنیت دولت الكترونیك، جزو اولویت های اساسی قرار گیرد.

• مرجع: ICTIr.NET